Binnen de filosofie wordt er al eeuwenlang gediscussieerd over op basis waarvan we juist keuzes maken. In dit bericht staan er een aantal filosofische stromingen opgelijst die vertellen op welke manier je dilemma’s hoort op te lossen.
- UTILITARISME – BEGONNEN BIJ HUME, UITGEWERKT DOOR BENTHAM
In het utilitarisme wordt de morele waarde van een actie bepaald door hoe groot de bijdrage ervan is aan het algemeen nut. Ethiek wordt dus bepaald op basis van hoe ‘alle’ mensen tevredengesteld zijn, afgeleid van het hedonisme van Epicurus. Uiteraard is dit praktisch gezien bijna onmogelijk, dus worden er nu keuzes gemaakt op basis van de meerderheid.
Stel dat je aan 100 mensen vraagt of een jaar maar 360 dagen moet hebben of niet. Als er 51 of meer mensen zeggen van wel, zouden ze utilitaristisch gezien het jaar aanpassen naar 360 dagen. Op basis van deze stroming zijn in het verleden al heel veel keuzes gemaakt, bijvoorbeeld in oorlogen.
- DEONTOLOGIE – IMMANUEL KANT
Binnen deze ethische stroming zijn er gedragsregels en normen die altijd gevolgd moeten worden. Als je niet volgens die regels handelt zou dat willen zeggen dat je sowieso in de fout bent, of de uitkomst nu goed is of niet. Als je deontologisch naar een dilemma kijkt, zou dat willen zeggen dat je ALTIJD de wet zou volgen. Je mag dus niet handelen vanuit eigenbelang.
Beeld je in dat je ziek en arm bent en je beste vriend steelt het geneesmiddel voor je. De politie arresteert de vriend en ondervraagt jou als medeplichtige. Deontologisch gezien zou je dan alles moeten toegeven en de straf ondergaan, omdat liegen volgens de universele wet niet mag. Je maakt dus beslissingen op basis van de gedragswetten.
- EXISTENTIALISME – JEAN-PAUL SARTRE (en vele anderen)
Het existentialisme staat bekend om de zin: “L’existence précède l’essence”. Het bestaan van de mens gaat vooraf aan de zin van het zijn. Hiermee wilt hij zeggen dat wij als mens eerst verschijnen op de wereld, gewoon bestaan (l’existence), en we door middel van onze keuzes onszelf definiëren (l’essence).
Waarom het existentialisme volgens mij een plaats verdient in dit bericht, is namelijk dat de stroming ontkent dat ons leven voor ons is bepaald. Wij bepalen hoe ons leven loopt door hoe we omgaan met onze dilemma’s, en dus moeten we ook de verantwoordelijkheid daarvoor nemen! Zoals ik in andere berichten ook aanhaal, benadrukte Sartre de vrijheid en nodige actie in beslissingen nemen. Als je niet beslist wordt er beslist voor je. Beslis dus zelf en bepaal je eigen pad!
Wat mij zo aanspreekt in deze stroming is dat het tegenover het rationalisme en het positivisme staat. Het benadrukt dat als je in dubio zit over iets en het je angst bezorgt, je verstand je niet verder zal helpen. Er is vaak geen ja of nee. Het ligt puur aan wat JIJ belangrijk vindt en de durf om op basis daarvan te beslissen.